ΔΟΞΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΜΗ…

 

Του Θανάση Κ.

Μερικές επίκαιρες παρατηρήσεις πάνω σε μια “μακρινή” εθνική επέτειο:

Η Ιστορία της οποίας, όπως θα δούμε, είναι χιλιοειπωμένη, αλλά συνάμα και “άγνωστη”.

Και μας στοιχειώνει συνεχώς, γιατί μας υπενθυμίζει την Παρακμή στην οποία έχουμε περιέλθει σήμερα…

* Η Επανάσταση του 1821 είχε τρείς “μοναδικότητες” που δεν τις γνωρίζουμε ή δεν τι θυμόμαστε ή δεν τις συζητάμε – και πάντως σίγουρα δεν τις μαθαίνουμε στα παιδιά μας.

— Πρώτον ήταν μια από τις πρώτες “εθνικές επαναστάσεις που έγιναν στις αρχές του 19ου Αιώνα στην ευρύτερη περιοχή μας.

Και ταυτόχρονα ήταν η μόνη που πέτυχε άμεσα αποτελέσματα.

Η άλλη ήταν των Σέρβων, επίσης κατά των Οθωμανών, που έγινε το 1804 καταπνίγηκε, ύστερα ξέσπασε ξανά το 1815, και πέτυχε de facto αυτονομία το 1817 στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. H Ανεξαρτησία των Σέρβων επιτεύχθηκε 60 χρόνια αργότερα, το 1878 μετά το Συνέδριο του Βερολίνου.

Μια ακόμα ήταν η επανάσταση των Καρμπονάρων στην Ιταλία που ξέσπασε στη Νάπολη την ίδια εποχή με την Ελληνική Επανάσταση (τέλη 1820-αρχές 1821), αλλά ούτε κι αυτή πέτυχε τότε. Ήταν Δημοκρατικό κίνημα και η Αυστρία επενέβη για να το καταπνίξει – αλλά είχε και διαστάσεις εθνικής αναγέννησης (Risorgimento). Στρεφόταν κατά του κατακερματισμού της Ιταλίας που την κρατούσε υποταγμένη σε ξένες επιρροές. Ήταν εθνική και δημοκρατική ταυτόχρονα! Η ενοποίηση της Ιταλίας θεμελιώνεται το 1861 και ολοκληρώνεται το 1870 – μισόν αιώνα αργότερα.

— Δεύτερον, ο αγώνας Ανεξαρτησίας των Ελλήνων ήταν η πρώτη Επανάσταση ενάντια σε προ-νεωτερική Αυτοκρατορία, που δημιούργησε εθνικό κράτος. Πριν υπήρχαν αυτοκρατορίες, υπήρχαν επαναστατικά κινήματα, υπήρχε η “θαλασσοκράτειρα” Ολλανδία, υπήρχαν η Κοινοπολιτεία της Αμερικής που προέκυψε ως ο πρώτος επιτυχημένος αντιαποικιακός αγώνας που θεμελίωσε δημοκρατία. Όπως είχε υπάρξει, βέβαια και η Γαλλική Επανάσταση που υποκίνησε κύματα εθνικής-δημοκρατικής αφύπνισης κατά των Αυτοκρατοριών όλης της Ευρώπης. Και παράλληλα, την ίδια εποχή, το Μπολιβαρικό κίνημα στη Λατινική Αμερική.

Αλλά εθνικό κράτος που θεμελιώθηκε με επανάσταση κατά Αυτοκρατορίας “αλλοπίστων” δεν είχε προϋπάρξει στην Ευρώπη! Το μικροσκοπικό κράτος που δημιουργήθηκε στη νοτιότερη άκρη της Βαλκανικής ήταν το πρώτο…

Και ιδρύεται σχεδόν ταυτόχρονα με ένα άλλο σύγχρονο κράτος, το Βέλγιο το 1830-31, που όμως αποτελεί περισσότερο ένα δυναστικό συμβιβασμό μεταξύ Γαλλίας και Ολλανδίας. Όχι αποτέλεσμα μακροχρόνιου αγώνα εθνικής αφύπνισης.

— Τρίτον, ο αγώνας των Ελλήνων ξεκίνησε τη χειρότερη δυνατή στιγμή από άποψη διεθνών συσχετισμών:

Οι ναπολεόντειοι πόλεμοι είχαν τελειώσει, ο Βοναπάρτης είχε ηττηθεί από το 1815  και πέθανε την ίδια χρονιά της Ελληνικής Επανάστασης, εξόριστος στο μακρινό νησί της Αγίας Ελένης, στην Ευρώπη οι μοναρχίες είχαν παλινορθωθεί κι είχαν συμπήξει την “Ιερά Συμμαχία”, με διακηρυγμένο στόχο να πολεμήσουν τους “δίδυμους δαίμονες” της Δημοκρατίας και του Εθνικισμού”.

Και οι Έλληνες επαναστάτες από την πρώτη στιγμή διακηρύσσουν την πρόθεσή τους όχι μόνο να απελευθερωθούν από τους Οθωμανούς, αλλά να θεμελιώσουν την πιο προχωρημένη Δημοκρατία της εποχής τους!

Όταν ζητήθηκε συμπαράσταση για τους Έλληνες επαναστάτες στη Σύνοδο της Ιεράς Συμμαχίας που γινόταν εκείνη ακριβώς την εποχή (Ιανουάριος – Μάϊος 1821) στην πόλη Λάϊμπαχ (τη σημερινή πρωτεύουσα της Σλοβενίας, τότε υπό τον έλεγχο της Αυστρίας) η απάντηση ήταν αρνητική!

Στην ίδια συνεδρίαση έβγαζαν απόφαση καταδίκης κατά των Καρμπονάρων, που τότε είχαν κι αυτοί επαναστατήσει.

* Και κάτι ακόμα: Ο Καποδίστριας, ο οποίος ως υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας είχε παίξει σημαντικότατο ρόλο το 1815 στο Συνέδριο των νικητών, το 1821 είχε πια αρχίσει να χάνει την επιρροή του. Και λίγο αργότερα, πέθανε ο Τσάρος Αλέξανδρος, ανέλαβε ο γιός του Νικόλαος, ο οποίος μετά το 1825 και το Κίνημα των “Δεκεμβριστών” (που θεωρήθηκαν τότε “δημοκράτες και εθνικιστές” – και καταπνίγηκαν) μετακινήθηκε σε πολύ πιο συντηρητικές θέσεις – και ο Καποδίστριας δεν είχε πια καμιά επιρροή.

Πράγματι, η Ελληνική Επανάσταση ξέσπασε σε “πολύ κακή συγκυρία” διεθνώς…

Το μόνο “θετικό” που έγινε τότε ήταν ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος του 1828, που εκμεταλλεύθηκε ο Καποδίστριας για να επιτύχει Ανεξαρτησία (κι όχι καθεστώς απλής Αυτονομίας, όπως είχαν συμφωνήσει αρχικά οι Μεγάλες Δυνάμεις) καθώς και να διευρύνει τα αρχικά σύνορα που είχαν συμφωνηθεί…

* Υπάρχει ο ισχυρισμός ότι η Επανάσταση – και η Ανεξαρτησία των Ελλήνων – “σώθηκε” τότε – το 1827 – από την παρέμβαση των ξένων στόλων στο Ναβαρίνο.

Η αλήθεια βέβαια είναι πολύ πιο σύνθετη και η πραγματικότητα πολύ διαφορετική:

— Πρώτον η Επανάσταση ξέσπασε τον Μάρτιο του 1821 και η ναυμαχία του Ναβαρίνου έγινε το 1827. Από το 1821 ως το 1825 οι Έλληνες νικούσαν! Είχαν επιτύχει να απελευθερώσουν τον Μωριά, το μεγαλύτερο μέρος της Ρούμελης της Εύβοιας και αρκετών νησιών.

Οι Οθωμανοί ζήτησαν τότε τη βοήθεια μιας άλλης “υπερδύναμης” της εποχής: της Αιγύπτου! Η οποία παρ’ ότι αποτελούσε τυπικά μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στην πραγματικότητα ήταν ανεξάρτητη.

Οι Αιγύπτιοι αποβιβάστηκαν στον Μωριά το 1825, αλλά ως το 1827 δεν είχαν καταφέρει να καταπνίξουν πλήρως την Επανάσταση των Ελλήνων – ούτε στον Μωριά ούτε στη Ρούμελη.

Ο Ιμπραήμ δεν θα είχε αποβιβαστεί ποτέ στον Μωριά, αν δεν νικούσαν οι Έλληνες ως το 1825.

Και η ναυμαχία του Ναβαρίνου δεν θα γινόταν ποτέ, αν οι Έλληνες είναι καμφθεί πλήρως ως το 1827.

Παρά τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετώπιζαν, οι επαναστατημένοι Έλληνες άντεχαν και πολεμούσαν ακόμα…

Επίσης, η ναυμαχία του Ναβαρίνου δεν ήταν επιχειρησιακή επιλογή των τριών στόλων. Τον επί κεφαλής βρετανό Ναύαρχο Κόρδιγκτων που νίκησε τον τουρκο-αιγυπτιακό στόλο, όταν επέστρεψε στην πατρίδα του… τον κατέκριναν και τον παραμέρισαν!

Κι ύστερα η Αίγυπτος ήταν τόσο ανεξάρτητη και ξεχωριστή υπερδύναμη της εποχής, που έξη χρόνια μετά την αποχώρηση του Ιμπραήμ από τον Μωριά ξέσπασε ο Τουρκο-Αιγυπτιακός Πόλεμος, όπου οι Αιγύπτιοι κατατρόπωσαν τους Οθωμανούς και πλησίασαν την Κωνσταντινούπολη!

Και τον Σουλτάνο τον έσωσε τότε η παρέμβαση Γάλλων και Ρώσων.

Κι ένα χρόνο μετά το Ναβαρίνο είχε ξεσπάσει Ρωσο-τουρκικός Πόλεμος όπου τον Σουλτάνο τον διέσωσαν τότε Γάλλοι και οι Βρετανοί.

Κι όμως οι Οθωμανοί ουδέποτε υποστήριξαν ότι… “υπάρχουν” μετά το 1828-29 λόγω παρέμβασης των Βρετανών και των Γάλλων!

Και πάντως ακόμα και μετά τη ναυμαχία του Ναβαρίνου, και μετά την αναδίπλωση των Αιγυπτίων από τον Μωριά, οι επιχειρήσεις στον ελλαδικό χώρο συνεχίζονταν για τρία χρόνια ακόμα. Όταν οι Έλληνες καταφέρνουν να εκδιώξουν τις Οθωμανικές δυνάμεις από τη Ρούμελη, διευρύνοντας αισθητά τα όρια του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους. Και αναβαθμίζοντας την περιορισμένη “αυτονομία” που τους δόθηκε αρχικά, σε “Ανεξαρτησία”!

* Κι ύστερα μεγάλη – και πολύ σοβαρότερη – παρέμβαση τρίτων δυνάμεων είχε συμβεί και κατά τη διάρκεια της Αμερικανικής Επανάστασης, 50 χρόνια πριν.

Τότε τους εξεγερμένους Αμερικανούς του βοήθησαν δύο ξένοι στόλοι – ο Ισπανικός και ο Γαλλικός – κι ένα γαλλικό εκστρατευτικό σώμα χιλιάδων ανδρών.

Όχι για μια στιγμή, αλλά επί πέντε χρόνια!

Κι όχι σε μια “σημειακή” ναυμαχία, αλλά σε αλλεπάλληλες ναυμαχίες ανά τον Ατλαντικό και σε μάχες επί του εδάφους.

Κι όμως, οι Αμερικανοί ουδέποτε ισχυρίστηκαν ότι τους “απελευθέρωσαν οι Γάλλοι”.

Οι Έλληνες επαναστάτες και οι Αμερικανοί απελευθέρωσαν τους εαυτούς τους. Και καμία ξένη επέμβαση δεν θα είχε υπάρξει υπέρ τους, αν δεν ξεκινούσαν οι ίδιοι κι αν δεν άντεχαν οι ίδιοι.

Η ξένη επέμβαση – και στις δύο περιπτώσεις – υπήρξε γιατί οι άμεσα ενδιαφερόμενοι τόλμησαν να ξεκινήσουν και άντεξαν όσο χρειάστηκε.

Αυτό για τους Έλληνες επαναστάτες ισχύει κατά μείζονα λόγο.

Ξεκίνησαν την πιο δύσκολη στιγμή. Πολέμησαν και άντεξαν μόνοι τους για χρόνια. Και πέτυχαν κάτι που τότε έμοιαζε αδιανόητο και σήμερα εξακολουθεί να φαίνεται “απίστευτο”.

Κι αυτό προσδιορίζει όχι μόνο την “επική” διάσταση της Επανάστασής τους.

Προσδιορίζει και την τραγικότητά της…

* Όσοι ισχυρίζονται ότι “μας ελευθέρωσαν οι ξένοι στόλοι”, “ερμηνεύουν” την Ιστορία ακυρώνοντάς την!

Επιχειρούν να λογοκρίνουν από την ιστορική αφήγηση τη δυναμική των εθνικών-δημοκρατικών κινημάτων που δημιούργησαν αυτό που ονομάζουμε “ιστορία νεωτέρων χρόνων”.

Τo προ-νεωτερικό καθεστώς στην Ευρώπη και στη Δύση γενικότερα το αποτελούσαν βασίλεια και δυναστείες και αποικιοκρατικές αυτοκρατορίες.

Και το γκρέμισαν εθνικές εξεγέρσεις με δημοκρατικά προτάγματα:

Η Αμερικανική ήταν η πρώτη που νίκησε την Αποικιοκρατία.

Η Ελληνική ήταν η πρώτη που ξέσπασε και άντεξε και πέτυχε, όταν είχε παλινορθωθεί το “παλαιό καθεστώς” (ancient regime) στην Ευρώπη.

Γιατί έχουν σημασία όλα αυτά σήμερα;

Γιατί οι εθνικές επέτειοι είναι ο “καθρέφτης” μέσα στον οποίο τελικά ατενίζουμε κάθε φορά τον εαυτό μας! Σήμερα…

— Γιατί το εθνικό και το δημοκρατικό είναι αλληλένδετα στη δημιουργία του σύγχρονου κόσμου.

— Γιατί αυτό που εμφανίζεται σήμερα ως globalism (παγκοσμιοποίηση) θυμίζει έντονα την τότε μοναρχική παλινόρθωση και την Ιερά Συμμαχία…

Η οποία τελικά ηττήθηκε κι αυτή…

Τα επιχειρήματα είναι ίδια όπως και τότε: σταθερότητα και ασφάλεια.

Οι εχθροί είναι οι ίδιοι:

“εθνικισμός” – που μπλέκεται σκόπιμα με τον Πατριωτισμό,

“λαϊκισμός” – που συγχέεται σκόπιμα με τη Λαϊκή Κυριαρχία.

“εθνικός κατακερματισμός” – που συγχέεται σκόπιμα με την Αυτοδιάθεση και την Εθνική Ανεξαρτησία.

Σήμερα, όσοι διατηρούν εθνικά προτάγματα θεωρούνται… “εθνικιστές” και “ακροδεξιοί”.

Όσοι επιμένουν σε δημοκρατικά προτάγματα θεωρούνται “λαϊκιστές”.

Κι όσοι δηλώνουν “πολίτες του κόσμου” αναπολούν μιαν εποχή που θα υπάρχει “διεθνής διακυβέρνηση” multi culti,

χωρίς πολιτιστική ταυτότητα,

χωρίς ιστορική παράδοση,

χωρίς δημοκρατικό έλεγχο από τις τοπικές κοινωνίες – ακριβώς όπως ήταν ο προ-νεωτερικός κόσμος με τις αρχέγονες αυτοκρατορίες και τις “ελέω Θεού” δυναστείες του.

Εδώ λείπει απλώς το “ελέω Θεού”. Όλα τα υπόλοιπα παραμένουν…

Οραματίζονται δηλαδή σήμερα, στο όνομα του “μέλλοντος”, την αναπαλαίωση του πιο σκοτεινού, προ-νεωτερικού παρελθόντος.

Αναπολούν – χωρίς να το πολυ-καταβαίνουν – όλα αυτά που σαρώθηκαν από τις φιλελεύθερες επαναστάσεις στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο.

Αν δεχθούμε σήμερα τις θεωρίες τους, η Ελληνική Επανάσταση:

δεν θα έπρεπε να ξεκινήσει,

δεν θα έπρεπε να επιτύχει αυτά που πέτυχε και γενικότερα… “κακώς έγινε”!

Και βέβαια, αν οι επαναστάτες του ’21 και η πνευματική ηγεσία που προετοίμαζε τον ξεσηκωμό τους επί χρόνια, είχε τα “μυαλά” πολλών από αυτούς που κυβερνάνε τώρα, η Ελληνική Επανάσταση δεν θα είχε γίνει ποτέ!

Κι αυτό λέει πολλά για μας σήμερα…

Αν κάτι πρέπει να κρατήσουμε σήμερα από την “εθνική επέτειο”, δεν είναι η Δόξα που δημιούργησαν οι τότε, αλλά η Παρακμή που βιώνουμε σήμερα.