ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΑΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΘΟΡΑΣ Ο ΟΗΕ

 

Στην έκθεση 104 σελίδων, που δημοσίευσε η Μη Κυβερνητική Οργάνωση UN Watch, αντικείμενο της οποίας είναι ο έλεγχος των πεπραγμένων των εισηγητών, υποστηρίζεται ότι χρηματίζονται και δρουν υπονομευτικά ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, αντί να τα υπερασπίζονται

Τον μακρινό Νοέμβριο του 2006 ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Ανάν χαρακτήριζε το σύστημα των ειδικών εισηγητών «το διαμάντι του στέμματος για τα ανθρώπινα δικαιώματα στον ΟΗΕ».

Σήμερα, σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, αυτό το «διαμάντι» έχει χάσει μεγάλο μέρος της λάμψης του, έχει αμαυρωθεί από την πολιτικοποίηση, την παντελή αδιαφορία για αμεροληψία και την πλήρη αποτυχία τήρησης έστω των βασικών κανόνων επαγγελματισμού. Αυτό φαίνεται τουλάχιστον από την έκθεση που δημοσίευσε η Μη Κυβερνητική Οργάνωση UN Watch, αντικείμενο της οποίας είναι ο έλεγχος των πεπραγμένων του ΟΗΕ. Στην αναφορά των 104 σελίδων αποτυπώνεται ο τρόπος που οι ειδικοί εισηγητές του οργανισμού καταλήγουν να δρουν υπονομευτικά ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, αντί να τα υπερασπίζουν, ενίοτε μάλιστα χρηματιζόμενοι. Η έκθεση, υπό τον τίτλο «Από φύλακες σε ιδεολόγους», διαπιστώνει ότι μερικοί από τους κορυφαίους εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εγκαταλείψει τον ρόλο των ανεξάρτητων παρατηρητών και προωθούν πολιτικοποιημένες ατζέντες που υπονομεύουν την αξιοπιστία του διεθνούς συστήματος ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η οργάνωση, ειδικοί του ΟΗΕ δέχτηκαν εκατομμύρια δολάρια από χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία και το Κατάρ, χώρες που είχαν ανάγκη το…rebranding, ενώ πολλοί από αυτούς άλλαξαν στάση στη συνέχεια και υιοθετούσαν μια επιθετική ρητορική προς τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τη Δύση γενικότερα. 

Η ΜΚΟ κάνει εκτενή παρουσίαση σε 13 από τους ειδικούς εισηγητές του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, των οποίων τη στάση κρίνει, το λιγότερο, ως ύποπτη. Ανάμεσά τους φιγουράρει κι ένας Έλληνας, ο πρώην υπουργός της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Γιώργος Κατρούγκαλος, που υπηρετεί πλέον ως εμπειρογνώμονας του ΟΗΕ «για θέματα δημοκρατικής και δίκαιης διεθνούς τάξης». Η έκθεση αποκαλύπτει ότι το 2025, που εξυμνούσε το βιβλίο του προέδρου Σι Τζινπίνγκ, φέρεται ότι έλαβε το ποσό των 100.000 ευρώ από το Πεκίνο.

Παγκόσμιο ενδιαφέρον

Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διατηρεί σήμερα 59 ειδικούς εισηγητές, 46 από τους οποίους ασχολούνται με θέματα παγκόσμιου ενδιαφέροντος και 13 που ασχολούνται με συγκεκριμένες χώρες, αριθμός αυξημένος σχεδόν κατά 30% σε σχέση με την ίδρυση του Συμβουλίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, το 2006. Οι εισηγητές αυτοί δεν αμείβονται, παρά λαμβάνουν ορισμένη οικονομική στήριξη από τον ΟΗΕ κατά την άσκηση των επίσημων καθηκόντων τους, όπως η χρηματοδότηση των ταξιδιών τους, η εκπαίδευσή τους και η στελεχιακή υποστήριξή τους. 

Οι 13 που αναφέρονται στην έκθεση αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα πέμπτο των 59 στο σύνολο ειδικών εισηγητών του ΟΗΕ. Αν και τα πορίσματά τους δεν είναι νομικά δεσμευτικά, μπορούν να διαμορφώσουν σημαντικά τη δημόσια συζήτηση, να επηρεάσουν τις πολιτικές στον ΟΗΕ και να καθοδηγήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις, τα μέσα ενημέρωσης και η κοινωνία των πολιτών ερμηνεύουν ένα ευρύ φάσμα πολιτικών ζητημάτων και φερόμενων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. 

Οι εκθέσεις τους θεωρούνται ευρέως αξιόπιστες και έγκυρες από θεσμούς όπως το Διεθνές Δικαστήριο και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, καθώς και από κυβερνήσεις, μέσα ενημέρωσης, πανεπιστήμια και φορείς της κοινωνίας των πολιτών σε όλο τον κόσμο. Και παρά τις αποκαλύψεις της UN Watch, που -αν μη τι άλλο- φέρνουν στο φως ένα μοτίβο ιδεολογικής μεροληψίας, ουδείς έχει απομακρυνθεί από τη θέση του, ενώ οι εκθέσεις τους συνεχίζουν να αναφέρονται ως έγκυρες πηγές…

Προβληματική η έλλειψη διαφάνειας στη χρηματοδότηση

Εκτός από το ζήτημα της επιρροής μέσω αθέμιτων πρακτικών, υπάρχει -σύμφωνα με τη ΜΚΟ- και σοβαρή έλλειψη διαφάνειας όσον αφορά τη χρηματοδότηση των ειδικών εισηγητών. Αν και αυτοί θεωρητικά ασκούν τα καθήκοντά τους σε «εθελοντική» βάση, ο ΟΗΕ καλύπτει τα επίσημα έξοδά τους, ενώ άλλες δραστηριότητες χρηματοδοτούνται από εξωτερικούς πόρους.

Οι κανονισμοί λειτουργίας αυτού του άτυπου σώματος δεν προβλέπουν σαφείς απαιτήσεις γνωστοποίησης των χρημάτων που λαμβάνουν. Μόλις το 2015 οι ειδικοί εισηγητές άρχισαν να γνωστοποιούν εθελοντικά την εξωτερική χρηματοδότηση της οποίας γίνονται αποδέκτες, μέσω ετήσιων εκθέσεων. Ακόμα και σήμερα η γνωστοποίηση παραμένει εθελοντική, ενώ οι εκθέσεις δεν ελέγχονται από κάποιον τρίτο ως προς την ακρίβειά τους και συχνά περιέχουν ελλιπείς ή ακόμα και αλληλοαναιρούμενες πληροφορίες.

Αυτή η έλλειψη διαφάνειας είναι που συσκοτίζει τις συγκρούσεις συμφερόντων, αναφέρει η έκθεση της UN Watch, και φέρει ως παράδειγμα την ειδική εισηγήτρια Φραντσέσκα Αλμπανέζε, η οποία ταξίδεψε τον Νοέμβριο του 2023 στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Οι πτήσεις της, για παράδειγμα, χρηματοδοτήθηκαν από τον ΟΗΕ, όχι όμως και οι εσωτερικές μετακινήσεις της, η διαμονή και τα γεύματά της. Η UN Watch κατέγραψε ότι φιλοπαλαιστινιακές ομάδες και λόμπι υποστήριξαν δημοσίως ότι χρηματοδότησαν αυτή την επίσκεψη, ωστόσο αυτό είναι κάτι που ουδέποτε παραδέχτηκε η Αλμπανέζε ούτε φαίνεται στην έκθεση του ΟΗΕ.

Ως εκ τούτου, η UN Watch καλεί τον ΟΗΕ να προχωρήσει σε 12 συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους απαγόρευσης στους ειδικούς του ΟΗΕ να λαμβάνουν στοχευμένη χρηματοδότηση από κυβερνήσεις ή εξωτερικούς φορείς, της εξωτερικής αξιολόγησης των εισηγητών από ανεξάρτητα με την εκάστοτε έρευνα δημοκρατικά κράτη και της δημιουργίας ανεξάρτητου εξωτερικού μηχανισμού για την εξέταση, του ελέγχου και της πειθαρχικής δίωξης (όπου απαιτείται) των εμπειρογνωμόνων.

Εμπειρογνώμονες με «ευαισθησίες» επί πληρωμή

Ανάμεσα στους 13 ειδικούς εισηγητές τους οποίους κατηγορεί η ΜΚΟ UN Watch για ιδεολογική μεροληψία και χρηματισμό ξεχωρίζουν κάποιες περιπτώσεις ανθρώπων που σε οποιονδήποτε άλλο θεσμό, πλην του ΟΗΕ, η καριέρα τους θα είχε λάβει τέλος ακόμα και με λιγότερες υποψίες από αυτές που τους βαρύνουν.

Σύμφωνα με την αναφορά της ΜΚΟ, μία τέτοια περίπτωση είναι του Μπεν Σολ, εμπειρογνώμονα των Ηνωμένων Εθνών για την αντιτρομοκρατία, ο οποίος έλαβε 150.000 δολάρια από την Κίνα και στη συνέχεια αρνήθηκε να εκδώσει οποιαδήποτε αναφορά σχετικά με τον διωγμό των Ουιγούρων από την Κίνα. Σε μια άλλη σκανδαλώδη περίπτωση, ο Μάικλ Φαχρί, ειδικός του ΟΗΕ για το δικαίωμα στη σίτιση, κατηγορεί παγίως τον Καναδά ότι διαπράττει γενοκτονία σε βάρος των αυτοχθόνων και χρεώνει στις ΗΠΑ «διακρίσεις» κατά της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας. 

Επιθεωρητές

Οι ευαισθησίες του αυτές όμως φαίνεται πως δεν στάθηκαν αρκετές για να του απαγορεύσουν την είσοδο στη Βενεζουέλα. Η χώρα του Νικολάς Μαδούρο, μολονότι συστηματικά απαγορεύει την είσοδο επιθεωρητών του ΟΗΕ, προσκάλεσε τον Φαχρί, ο οποίος στη συνέχεια έγραψε με τα καλύτερα λόγια εκθέσεις για το καθεστώς του έκπτωτου προέδρου της Βενεζουέλας.

Η αναφορά ασχολείται και με την Ταλένγκ Μοφοκένγκ, ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για το δικαίωμα στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, η οποία κρατά με συνέπεια στάση υπέρ της Χαμάς, δηλώνοντας πως δεν πρόκειται για τρομοκράτες και στηρίζοντας το δικαίωμα της οργάνωσης στον ένοπλο αγώνα κατά του κράτους του Ισραήλ. 

Σε ακόμα μία χαρακτηριστική περίπτωση, η Ιρέν Καν, επιφορτισμένη με ζητήματα ελευθερίας της έκφρασης, κατηγορείται πως έχει κάνει τα στραβά μάτια σε συστηματικές παραβιάσεις της ελευθερίας του λόγου στο Ιράν, στη Σαουδική Αραβία, στη Βενεζουέλα, στην Τουρκία και τη Μιανμάρ, ωστόσο αφιέρωσε ολόκληρη έκθεση του ΟΗΕ στην καταδίκη δυτικών κρατών για την υποτιθέμενη καταστολή διαδηλώσεων υπέρ της Παλαιστίνης.

«Ο Κατρούγκαλος πήρε 100.000 ευρώ!»

Αίσθηση προκαλεί η ιδιαίτερη αναφορά που κάνει η νέα έκθεση της ΜΚΟ UN Watch στο πρόσωπο του Έλληνα πρώην υφυπουργού Εξωτερικών της κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., Γιώργου Κατρούγκαλου.

Παράλληλα, πρέπει να σημειωθεί πως στη σχετική ανάρτησή της στο Χ, η UN Watch αναφέρθηκε και στο ταξίδι του πρώην υπουργού τον Νοέμβριο του 2025 στην Τεχεράνη, οπότε και συναντήθηκε με τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών του ιρανικού καθεστώτος, Καζέμ Γκαριμπαμπάντι. Ο ίδιος, ωστόσο, χθες αρνήθηκε τα όσα αναφέρονται για το όνομά του στην έκθεση της ΜΚΟ UN Watch και ειδικότερα σχετικά με το γεγονός πως ως εμπειρογνώμονας του ΟΗΕ έλαβε από την Κίνα το 2025 το ποσό των 100.000 ευρώ. Την ίδια χρονιά δηλαδή κατά την οποία εξυμνούσε το βιβλίο του προέδρου Σι Τζινπίνγκ, όπως και το «όραμα εξωστρέφειας και διαλόγου» του Κινέζου ηγέτη. «Είμαι άμισθος, δεν παίρνω ούτε ένα ευρώ» τόνισε χαρακτηριστικά ο πρώην υπουργός, υπό τη σκιά των όσων αποτυπώνονται – καταγγέλλονται από την UN Watch, η οποία παρακολουθεί τη λειτουργία του ΟΗΕ και υποστηρίζει ότι κορυφαίοι εμπειρογνώμονες του οργανισμού σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εγκαταλείψει τον ρόλο των ανεξάρτητων παρατηρητών και προωθούν πολιτικοποιημένες ατζέντες με αποτέλεσμα τελικά να υπονομεύουν την αξιοπιστία του ίδιου του διεθνούς συστήματος ανθρωπίνων δικαιωμάτων.  

«Ο ΟΗΕ, ακριβώς επειδή αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε μια οικονομική κρίση, δέχεται διάφορες χώρες να καταθέσουν στο γραφείο του Ύπατου Αρμοστή για τα Δικαιώματα έκτακτες ενισχύσεις, οι οποίες προορίζονται για τα λειτουργικά κόστη συγκεκριμένων θέσεων ειδικών εισηγητών. Αυτά τα χρήματα δεν τα παίρνουν ποτέ στα χέρια τους οι ειδικοί εισηγητές. Τα χρήματα αυτά χρησιμοποιούνται για τα λειτουργικά κόστη της θέσης, για τους συνεργάτες. Τα χρήματα αυτά δεν τα παίρνει κανένας ειδικός εισηγητής στα χέρια του. Τα παίρνει απευθείας το γραφείο του Ύπατου Αρμοστή. Τα διαχειρίζεται αυτό. Δεν επιτρέπεται ο ειδικός εισηγητής, ο ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας, να πάρει ούτε ένα ευρώ. Είμαστε άμισθοι, δεν παίρνουμε ούτε ένα ευρώ» εξήγησε χθες ο Γιώργος Κατρούγκαλος. Παράλληλα πρόσθεσε, όταν ρωτήθηκε σχετικά, πως «το βιβλίο του Σι για τη διακυβέρνηση της Κίνας πράγματι παρουσιάστηκε στην Ελλάδα. Ήμασταν καλεσμένοι εγώ, ο κύριος Τραγάκης από τη Νέα Δημοκρατία, ο πρύτανης του Πολυτεχνείου και ο εκδότης Παπαζήσης. Γιατί ήταν ο συγκεκριμένος εκδοτικός οίκος. Ο πρόεδρος Σι έχει βγάλει μια σειρά από βιβλία που ονομάζονται “Η διακυβέρνηση της Κίνας”. Αυτό το βιβλίο λοιπόν παρουσιάστηκε στην Ελλάδα, είναι εντελώς ασύνδετα και άσχετα τα γεγονότα. Ούτε ο κύριος Τραγάκης πήρε λεφτά για να πάει ούτε εγώ πήρα λεφτά για να πάω».

Σε σχετική ερώτηση, δε, αναφορικά με το για ποιο λόγο η Κίνα έβαλε  το επίμαχο ποσό των 100.000 ευρώ στο κοινό ταμείο του ΟΗΕ, ο πρώην υπουργός του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. απάντησε ότι «η Κίνα αυτή τη στιγμή θέλει να καλύψει το κενό που αφήνουν οι Αμερικανοί και να εμφανιστεί σαν μια δύναμη, και νομίζω ότι πράγματι είναι μια τέτοια δύναμη που σταθεροποιεί το διεθνές σύστημα και ειδικά το οικοσύστημα. Αυτά τα χρήματα, για να το καταλάβουμε, να μην υπάρχουν παρεξηγήσεις, χρησιμοποιούνται για τα έξοδα των γραφείων των Ηνωμένων Εθνών. Γιατί χρησιμοποιούνται; Είναι για τους συνεργάτες που καλύπτουν τη θέση».

Δημοσιεύεται στη «δημοκρατία»