Η ΕΠΙΘΕΣΗ ΣΤΟΝ ΣΤΑΘΜΟ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ (Ν. 30/31 ΜΑΡΤΙΟΥ 1946)

 

Γράφει ο Χρήστος Μπολώσης

Από την Άνοιξη του 1945, ο Διεθνής Κομμουνισμός, κατόπιν μελέτης της Καταστάσεως στα Βαλκάνια, αποφάσισε την έναρξη του συμμοριακού αγώνα, στις βόρειες Ελληνικές επαρχίες.

Κύριος αντικειμενικός σκοπός καθορίσθηκε η Μακεδονία και η Θράκη, ενώ παραλλήλως θα ενεργούντο δευτερεύουσες προσπάθειες για πρόκληση γενικότερης αναστατώσεως της Χώρας.

Τέλος, θα γινόταν και ευρεία διπλωματική και πολιτική εκμετάλλευση, ώστε το συμμοριακό κίνημα, να παρουσιασθεί ως εμφύλιος πόλεμος.

Τότε απέτυχαν. Το πέτυχαν όμως, 43 χρόνια αργότερα, στις 18 Σεπτεμβρίου του 1989…

Για την εφαρμογή του γενικού αυτού σχεδίου, ως απαραίτητες προϋποθέσεις είχαν τεθεί οι επιθετικές ενέργειες των Κομμουνιστοσυμμοριτών (Κ/Σ), προκειμένου να εξασφαλισθούν οι ορεινοί όγκοι, που περιβάλλουν τη Θεσσαλική πεδιάδα, ώστε να αποκοπεί η Βόρεια Ελλάδα από τη Νότια.

Για τη συνέχεια, προβλεπόταν επίθεση από Νότο (Θεσσαλία) και Βορρά (από τις όμορες χώρες), για κατάληψη της Μακεδονίας.

Για τον σκοπό αυτό, θα έπρεπε να εξασφαλισθεί για τους Κ/Σ η επικοινωνία Βορρά – Νότου. Συνεπώς ήταν ανάγκη, όπως μέσα στο 1946, εξασφαλισθούν οι ορεινοί όγκοι Γράμμου, Βιτσίου, Καϊμακτσαλάν (Βόρας), Κρουσίων και Μπέλλες (Κερκίνη). Για τον λόγο αυτό, στις ανωτέρω περιοχές η κομμουνιστική δραστηριότητα υπήρξε έντονη.

Έτσι το ΚΚΕ, αποφάσισε όπως την Άνοιξη και το Καλοκαίρι του 1946, γίνει μία σειρά ενόπλων δραστηριοτήτων των Κ/Σ, οι οποίες συνίσταντο σε προσβολή και συντριβή μικρών στρατιωτικών τμημάτων, προσβολή σταθμών χωροφυλακής, διοργάνωση συλλαλητηρίων στα μεγάλα αστικά κέντρα, με ενίοτε απρόβλεπτες συνέπειες, ανάπτυξη και διάδοση της κομμουνιστικής προπαγάνδας και τέλος τη διάβρωση των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η πρώτη καλά οργανωμένη επίθεση Κ/Σ εναντίον κατοικημένου τόπου, έγινε κατά του Σταθμού Χωροφυλακής Λιτοχώρου (ΣΧΛ) Πιερίας, τη νύκτα της 30 προς 31 Μαρτίου του 1946.

Η ημερομηνία είχε προσεκτικά επιλεγεί, αφού στις 31 Μαρτίου θα διεξάγονταν βουλευτικές εκλογές, για τις οποίες το ΚΚΕ είχε, ως γνωστόν, ρίξει το σύνθημα της «Αποχής».

Εδώ βέβαια γεννάται το εύλογο ερώτημα. Αφού το ΚΚΕ είχε, όπως ισχυριζόταν τότε, αλλά και ισχυρίζονται ακόμη και σήμερα τα κομμουνιστικά απολιθώματα, την ευρεία αποδοχή των λαϊκών μαζών, γιατί δεν «κατέβηκε» στις εκλογές; Μήπως επειδή κάτι «ψυλλιαζόταν»; Μήπως έτρεμαν τη λαϊκή καταδίκη; Μήπως επεδίωκαν να επιδεινώσουν το ήδη οξύ πολιτικό κλίμα; Είναι γεγονός, ότι η μη συμμετοχή του ΚΚΕ στις εκλογές και άρα στη Βουλή, του έλυνε τα χέρια, να προχωρήσει στον ένοπλο αγώνα για την κατάληψη της εξουσίας.

Όπερ και εγένετο.

Η επίθεση, που ήταν απόρροια των αποφάσεων της 2ας Ολομέλειας της ΚΕ/ΚΚΕ (12-2-1946), εκδηλώθηκε περί την 23.30 ώρα, όταν συμμορία αποτελουμένη από περίπου 80 επίλεκτους και φανατικούς κομμουνιστές, οπλισμένους με αυτόματα  όπλα, χειροβομβίδες και όλμους, επετέθη στον ΣΧΛ Πιερίας, στον οποίο στρατωνίζονταν οπλίτες της Χωροφυλακής και  Εθνοφύλακες, οι οποίοι προορίζονταν για την τήρηση της τάξεως κατά τις βουλευτικές εκλογές, αλλά και για τη φρουρά του εκλογικού τμήματος.

Η επίθεση, η οποία είχε προπαρασκευασθεί σε όλες της τις λεπτομέρειες, εκδηλώθηκε αιφνιδιαστικώς κατά του οικήματος του ΣΧΛ, από όλες τις κατευθύνσεις υποστηριζομένη από καταιγιστικά πυρά αυτομάτων όπλων, όλμων και χειροβομβίδων. Οι Χωροφύλακες και ο Εθνοφύλακες, αν και αιφνιδιάστηκαν, αντέταξαν ηρωική άμυνα, με αποτέλεσμα να επακολουθήσει αγώνας, ο οποίος διήρκεσε πλέον των δύο ωρών. Οι Κ/Σ, κατόρθωσαν να πλησιάσουν το οίκημα των αμυνομένων και με εμπρηστικές χειροβομβίδες, να προκαλέσουν πυρκαγιά σ’ αυτό, ενώ στη συνέχεια αποχώρησαν και εξαφανίσθηκαν στην ορεινή και δασώδη περιοχή του Ολύμπου.

Κατά τη δολοφονική αυτή επίθεση των Κ/Σ, φονεύθηκαν συνολικώς 9 Χωροφύλακες και τραυματίσθηκε 1. Από τους Εθνοφύλακες φονεύθηκαν 1 Λοχίας και 1 Στρατιώτης, ενώ τραυματίσθηκε 1 Οπλίτης.

Οι απώλειες των επιτεθέντων, δεν εξακριβώθηκαν διότι αυτοί, κατά τη συνήθειά τους, παρέλαβαν τους νεκρούς και τραυματίες τους, κατά την αποχώρησή τους.

Επί τόπου κατέφθασαν ισχυρές δυνάμεις Στρατού και Χωροφυλακής για να καταδιώξουν τους Κ/Σ.

Από συλλεγείσες εξακριβωμένες πληροφορίες οι Κ/Σ είχαν σχεδιάσει μετά την κατάληψη του Λιτοχώρου, να σφαγιάσουν (προσφιλής μέθοδός τους) τους ιδεολογικούς αντιπάλους τους της περιοχής.

Απόδειξη των παραπάνω αναφερθέντων για τις προθέσεις των κομμουνιστών, είναι το απόσπασμα από το Ημερολόγιο του «Στρατηγού» των Κ/Σ Κίκιτσα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Δημοκρατικός Στρατός» και λέει τα εξής: «Και φθάνωμεν στις 31 του Μάρτη 1946. Τις κάλπικες εκλογές που ενεργεί ο μοναρχοφασισμός, τις συνοδεύουν οι αστραπές του Λιτοχώρου. Στην επιχείρηση του Λιτοχώρου παίρνουν μέρος οι αγωνιστές Αλέκος Ρόσιος (Υψηλάντης), Παλάσκας (Παππούς Τζαβέλας), Γιώργος Ελευθερίου (Φωτεινός), Κοκοτάσιος (Ανδρεάδης), Βαγγέλης Μυλωνάς (Κωστάκης) και άλλοι. Το Λιτόχωρο είναι ειδοποίηση του αδάμαστου λαού μας προς τον μοναρχοφασισμό, ότι δεν θα δεχθεί πλαστογράφηση της θέλησής του. Έτσι ανοίγουν οι νέες λαμπρές σελίδες της ένοπλης πάλης του λαού μας».

Την ίδια εποχή (25 Μαρτίου 1946), ο Αρχηγός του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης, τόνιζε σε ομιλία του προς τους Έλληνες κομμουνιστές του Μπούλκες: «Πρέπει να είμαστε έτοιμοι, είναι ανάγκη να εκπαιδευτείτε στρατιωτικά και μορφωθείτε πολιτικά. Στην Ελλάδα θα γυρίσετε με το ντουφέκι. Άλλη λύση δεν χωρεί».

Το ίδιο θα επαναληφθεί και στις 16 Οκτωβρίου του 1949 με τη δήλωση: «Ο Δημοκρατικός Στρατός δεν κατέθεσε τα όπλα, μα μονάχα τα έθεσε παρά πόδα. Παραμένει ισχυρός και με ακέραιες τις δυνάμεις του».

Για την επίθεση στο Λιτόχωρο, αλλά και τον εν γένει τρόπο αναπτύξεως των Κ/Σ κατά το αρχικό στάδιο, στο κομμουνιστικό έντυπο «Το χρονικό δράσης του δημοκρατικού στρατού» διαβάζουμε τα εξής: «Ξεκινώντας στην αρχή με περιορισμένους σκοπούς, συγκροτήσαμε τις Ομάδες Δημοκρατικών Ενόπλων Καταδιωκομένων (ΟΔΕΚ). Στο Λιτόχωρο είμαστε μόνο 33. Μετά την πρώτη όμως αυτή νίκη μας, αρχίσαμε να πληθαίνουμε. Οι ΟΔΕΚ σε λίγο δίνουν αρκετά χτυπήματα στους μοναρχοφασίστες».

Όπως είδαμε βέβαια στον ΣΧΛ επετέθησαν 80 κομμουνιστές, ενώ  η ανακοίνωση του υπουργείου αναφέρει εκατό και πλέον, αλλά αυτό δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία για το «τιμημένο»…

********************

Αυτά όσον αφορά την ιστορία.

Για να δούμε τι γίνεται σήμερα. Διαβάζω στην ιστοσελίδα «Μακεδονικά Νέα»:

«Από τον Μάρτιο του 1967, επί κυβερνήσεως ΕΡΕ του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, διεξαγόταν κάθε χρόνο στο Λιτόχωρο, την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου, μνημόσυνο για τα 12 θύματα της επίθεσης των ανταρτών στον σταθμό χωροφυλακής της κωμοπόλεως, στις 31 Μαρτίου 1946.

Με την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ η συγκεκριμένη γιορτή θεωρήθηκε «γιορτή μίσους» και έπαψε να τελείται υπό την αιγίδα της νομαρχίας. Για μερικά χρόνια το μνημόσυνο το διοργάνωνε η τοπική οργάνωση της Νέας Δημοκρατίας και στη συνέχεια η Ένωση Αποστράτων Χωροφυλακής. 

Στην πλατεία του Λιτοχώρου υπάρχει και ένα μνημείο αφιερωμένο στην Εθνική Αντίσταση, το οποίο τα τελευταία χρόνια, από το 2017, έχασε τον ενωτικό του χαρακτήρα και μετατράπηκε σε μνημείο του ΕΑΜ—ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ. Μάλιστα, το εν λόγω μνημείο βρίσκεται σε απόσταση περίπου 20 μέτρων από τον Σταθμό Χωροφυλακής που δέχθηκε την επίθεση από τους αντάρτες το 1946. 

Έτσι, πριν από μερικές εβδομάδες αναγγέλθηκε και η φετινή καθιερωμένη τελετή για την Κυριακή 29 Μαρτίου. Αίφνης, η τοπική κοινωνία και οι διοργανωτές της τελετής πληροφορούνται πως την ίδια μέρα έχει συγκέντρωση το ΚΚΕ για να τιμήσει τα 80 χρόνια από την ίδρυση του ΔΣΕ και στην εκδήλωση θα παραστεί και ο Δ. Κουτσούμπας. 

Θα περίμενε κάποιος, τόσο η Αστυνομική Διεύθυνση Πιερίας όσο και το τοπικό συμβούλιο του Δήμου Λιτοχώρου να απευθυνθούν στο ΚΚΕ και να ζητήσουν να μετατεθεί η ημερομηνία της εκδήλωσής τους, καθώς, πέραν όλων των άλλων, ο ΔΣΕ ιδρύθηκε μετά από εφτά μήνες ακριβώς, στις 28 Οκτωβρίου 1946. Δηλαδή η 29 Μαρτίου ουδεμία σχέση έχει με τον ΔΣΕ– άλλωστε την επίθεση στο Λιτόχωρο την εκτέλεσε μια ομάδα ατάκτων και ασύντακτων ανταρτών. 

Και όμως η Αστυνομική Διεύθυνση Πιερίας και το τοπικό συμβούλιο πίεσαν την Ένωση Αποστράτων αυτή να μεταθέσει την ημερομηνία της εκδήλωσης. Οι άνθρωποι επειδή είναι νομιμόφρονες, με βαριά καρδιά πήγαν την ημερομηνία του μνημοσύνου μια ημέρα πίσω, το Σάββατο 28 Μαρτίου. Επρόκειτο για μια ακόμα επίδειξη «τσαμπουκά» του ΚΚΕ που πέρασε. Σίγουροι πως ουδεμία Αρχή θα απευθυνθεί σε αυτούς, προκάλεσαν όλους αυτούς που τιμούν την μνήμη των 12 νεκρών εκείνης της τραγικής ημέρας του 1946. 

Τι έγινε ακριβώς τότε στις 31 Μαρτίου 1946, μακριά από μεταγενέστερους μύθους και σκοπιμότητες;  

Στα τέλη Μαρτίου 1946 ο Νίκος Ζαχαριάδης μεταβαίνοντας στον Τσεχοσλοβακία για να παραστεί στο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Τσεχοσλοβακίας, έκανε μια στάση στη Θεσσαλονίκη. Εδώ συναντήθηκε με τον Μάρκο Βαφειάδη και του ζήτησε να γίνει ένα θεαματικό κτύπημα στη Β. Ελλάδα. Ο Μάρκος, με βάση τις δυνατότητες των ανταρτών, επέλεξε δύο πόλεις. Τη Νάουσα ή το Λιτόχωρο. Τελικά μαζί με τον καπετάν-Υψηλάντη κατέληξαν στο Λιτόχωρο, καθώς ήταν ευκολότερη η πρόσβαση μέσω θαλάσσης. 

Στην επίθεση έλαβαν μέρος περί τους 40 αντάρτες οι οποίοι εξουδετέρωσαν τον σταθμό χωροφυλακής, μετά από μάχη που κράτησε πάνω από μια ώρα, σκοτώνοντας συνολικά δώδεκα χωροφύλακες και εθνοφύλακες και έφυγαν παίρνοντας μαζί τους και τέσσερις πολίτες ως ομήρους και στρατιωτικό υλικό. Διασώθηκε μόνον ένας χωροφύλακας, ο Νικόλαος Παπακωνσταντίνου, ο οποίος στη συνέχεια ήταν ένας εκ των ομιλητών του ετήσιου μνημοσύνου. Η επίθεση έγινε την ημέρα που διεξαγόταν οι βουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα, οι πρώτες μετά από δέκα ολόκληρα χρόνια. Έτσι ήταν επόμενο αυτή η καταδρομική επιχείρηση να μην τύχει της απαιτούμενης δημοσιότητας, άλλωστε είχε γίνει σε μια μικρή πόλη της επαρχιακής Ελλάδας. Η δε πρώτη αντίδραση του «Ριζοσπάστη» ήταν να την χαρακτηρίσει έργο προβοκατόρων. 

Επιστρέφοντας ο Ν. Ζαχαριάδης από την Πράγα -και πιθανόν και από την Κριμαία όπου λέγεται πως συνάντησε τον Στάλιν- έγραψε άρθρο στον «Ριζοσπάστη» τονίζοντας πανηγυρικά πως «θα γεμίσουν τα βουνά Μπαρουτάδες», αφήνοντας να εννοηθεί πως της επίθεσης ηγείτο ο καπετάν-Μπαρούτας, κάτι απολύτως ανακριβές. Ο εν λόγω καπετάνιος βρισκόταν σε άλλη περιοχή εκείνες τις μέρες. Έκτοτε η κρατούσα άποψη ήταν πως η επίθεση στο Λιτόχωρο σηματοδότησε την έναρξη του γενικευμένου εμφυλίου πολέμου, διότι οι αντάρτες πέρασαν από τη φάση της αυτοάμυνας σε αυτή των συντεταγμένων επιθέσεων κατά των κυβερνητικών δυνάμεων. Αν θέλουμε να είμαστε πιο κοντά στην τότε διαμορφωμένη κατάσταση, θα θεωρούσαμε ως γενέθλια ημέρα του εμφυλίου την 28η Οκτωβρίου 1946, όταν ιδρύθηκε ο ΔΣΕ και οι 4.000 περίπου διασκορπισμένοι αντάρτες άρχισαν να αποκτούν μια ιεραρχική δομή και να υποδέχονται τον άφθονο οπλισμό που τους έστελναν οι Γιουγκοσλάβοι.  

Επανερχόμενος στο σήμερα θα θεωρούσα αξιοπερίεργο ένα κόμμα να γιορτάζει πανηγυρικά την έναρξη ενός αδελφοκτόνου εμφυλίου πολέμου. Όμως με βάση τη νεοδιαμορφωμένη θέση του ΚΚΕ δεν επρόκειτο για εμφύλιο πόλεμο, αλλά για έναν ταξικό αγώνα. Και ως γνωστόν, με βάση την λενινιστική θέση, ο εμφύλιος πόλεμος είναι απλώς μια μορφή της ταξικής πάλης, αναγκαίος αν αυτό το απαιτεί η επανάσταση».

Αυτά τα όμορφα συμβαίνουν στην «Ελλάδα 2.0». Βλέπετε κάναν καλύτερο;…

§. Το μεσημέρι της 19^ης Μαρτίου τελείωσα τις δουλειές που είχα στο κέντρο της Αθήνας, είδα την εφαρμογή του ΟΑΣΑ, που μου έδειχνε ότι σε 5 λεπτά το λεωφορείο που θα με πήγαινε σπίτι μου θα ήταν στη στάση και ξεκίνησα. Αμ δε! Ούτε σε πέντε, ούτε σε 10 αλλά σε μισή ώρα εμφανίστηκε το μέσο. Γιατί; Διότι όπως μάθαμε μετά, διάφορες συλλογικότητες είχαν συγκέντρωση κατά του πολέμου  στο Ιράν. Και το μεν Ιράν πολύ λίγα πράγματα επωφελήθηκε από τη συγκέντρωση αυτή. Όμως το πόπολο της Αθήνας, για ακόμη μία φορά ταλαιπωρήθηκε αρκούντως. Θυμάμαι που όλα τα κόμματα προεκλογικά τάζουν μεταξύ των πολλών λαγών με πετραχήλια ότι όλες οι συγκέντρωσες θα γίνονται  στα πεζοδρόμια για να μη παρακωλύεται η ζωή των πολιτών (όλα για τον πολίτη βλέπετε…). Και κάτι ακόμα. Η Βουλή, είχε γίνει αστακός από τα μέτρα ασφαλείας. Μην πάθει κάτι ο… ναός της δημοκρατίας και πώς θα τσακώνεται η κα Ζωή με όλους και όλοι με την κα Ζωή και πώς όλοι μαζί ομονοούντες, ως εις άνθρωπος, θα μας δουλεύουν κανονικά. Ελλάδα 2.0. Βλέπετε κάνα  καλύτερο;

§. «Το μεγαλύτερο σχολείο της ζωής είναι το πεζοδρόμιο». Τραγούδι του 1964 σε στίχους Γ. Μητρόπουλου και μουσική Μπάμπη Μπακάλη. Τραγουδά ο Στέλιος Καζαντζίδης. Αυτή είναι η κοινωνική θεώρηση του πεζοδρομίου. Ταινία «Δεσποινίς ετών 39» (1954). Ο Τηλέμαχος Καραντάρης (Βασίλης Λογοθετίδης) προσπαθεί να πείσει τη… σιτεμένη αδελφή του Χρυσάνθη (Σμάρω Στεφανίδου), ότι την είδε κάποιος και του άρεσε; «Και πότε με είδε μωρέ. Εγώ έχω να βγω τρεις μήνες από το σπίτι;» «Μη το λες αυτό Χρυσάνθη είναι πολλοί που περπατάνε και κοιτάνε ψηλά. Κάνουνε μπανιστήρι» «Τι κάνουνε;» «Κοιτάνε ψηλά». Σήμερα αν επιχειρήσει κάποιος να «κάνει μπανιστήρι», ήγουν να κοιτάξει ψηλά, την αμέσως επομένη στιγμή θα… μετρήσει το πεζοδρόμο. Κάποιο πλακάκι που λείπει, κάποιο άλλο που εξέχει ή ένα ατίθασο δέντρο,  που έχει απλώσει κλώνους και κλωνιά και σκέπασε μια γειτονιά, μαζί και το πεζοδρόμιο και ίσως κάποιο πατίνι παρατημένο, κάποιο τελάρο λησμονημένο, αποτελούν σύγχρονα ναρκοπέδια, που αν κοιτάξεις ψηλά, τότε κινδυνεύεις σοβαρότατα να κλείσεις ανατολικομεσημβρινό δωμάτιο στο ΚΑΤ. Η ισχύουσα νομοθεσία για τα πεζοδρόμια είναι τόσο ασαφής και… πασσαδόρησα ώστε θυμίζει τον θρυλικό διάλογο: «Εγώ πρόσεχα την Πολυχρονοπούλου, που πρόσεχε την Ξανθοπούλου, που μίλαγε με τη Γιαδικιάρογλου», δηλαδή ο ένας στον άλλο, δηλαδή μύλος. Και κοσμάκης σαβουρντίζεται καθημερινώς σαν να βρίσκεται στα… Στενά του Ορμούζ.

Όντως για λύπηση

Ρίχτην στους καρχαρίες ρε!

Μια η Ουκρανία, μια τα Ορμούζ θα πεθάνουμε από την πείνα

Διορθώνω: Δύο Ρομά…

Να μας δώσει το τηλέφωνό του ο τεχνικός, να τον έχουμε υπόψη.

…

Καμιά φορά και οι υπάλληλοι έχουν δίκιο

Σαφείς οδηγίες