ΣΤΡΑΤΙΕΣ ΤΡΟΛ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ! (ΑΡΘΡΟ Η ΧΕΙΡΟΤΕΡΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΚΑΙ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΩΝ)

 

Η παράνομη δράση σκοτεινών ομάδων που… εκτελούν συμβόλαια «δολοφονίας χαρακτήρων» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Γράφουν οι Βασίλης Γαλούπης, Ιωάννα Τσέφλιου

Γινόμαστε όλοι μάρτυρες -αλλά και θύματα- της μαζικής μεθόδου λογοκρισίας που χρησιμοποιεί μια ιντερνετική «πολιτοφυλακή» ως «επαγγελματική» μηχανή προπαγάνδας για να επιτίθεται σε κάθε απόπειρα κριτικής ή διαφωνίας.

Αυτή η πολιτοφυλακή, που δρα τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας κάτω από τη μύτη των εισαγγελικών Αρχών, αποτελείται από «ανώνυμα» τρολ του διαδικτύου. Χρησιμοποιεί συντονισμένες επιθέσεις, δυσφήμηση και κακοποιητική γλώσσα για να τρομοκρατήσει και να φιμώσει όσους δεν υποστηρίζουν το εκάστοτε αφήγημα που «πρέπει» να επιβληθεί.

Οι «δολοφονίες χαρακτήρα» έχουν γίνει καθημερινότητα. Ανθρωποι απαξιώνονται με βαρύτατους χαρακτηρισμούς ώστε να φοβηθούν και να σταματήσουν να λένε την άποψή τους. Ο πραγματικός σκοπός που υπηρετούν τα «τρολ-καθοδηγητές» είναι να καταστήσουν εξαιρετικά δύσκολη τη διάκριση μεταξύ της αληθινής κοινής γνώμης και των «χορηγούμενων» διαδικτυακών λογαριασμών στα κοινωνικά δίκτυα.

Κατευθυνόμενοι νταήδες

Σε όλες τις περιπτώσεις οι κατευθυνόμενοι νταήδες του διαδικτύου πασχίζουν πάντοτε να ενισχύσουν τα κυβερνητικά μηνύματα και να ρίχνουν λάσπη, συχνά με χυδαιότητες και διασπορά fake news, στους διαφωνούντες. Ο όλος μηχανισμός χρησιμοποιείται από την κυβέρνηση για δικό της πολιτικό όφελος. Λειτουργεί συνεπώς είτε κατόπιν εντολής είτε με την έγκριση ή την έμμεση έγκριση της κυβέρνησης.

Το ένα σκέλος της κυβερνητικής επίθεσης στην αξιόπιστη ενημέρωση του κόσμου γίνεται μέσω του ελέγχου και της απαξίωσης των έγκυρων δημοσιογραφικών πηγών. Σε αυτή τη λογική μοιράζει δημόσιο χρήμα δήθεν δημοσιογραφικής «ενίσχυσης» του Τύπου ή με άλλου τύπου «αναθέσεις» σε ανύπαρκτα μέσα ή μέσα-φαντάσματα, με μοναδικό κριτήριο την ευνοϊκή στάση προς το Μαξίμου.

Το άλλο σκέλος επιστρατεύει τα τρολ για κοινωνικό έλεγχο. Στην επίσημη «στρατιά» ανήκει, όπως έχει αποδειχτεί από σειρά αποκαλυπτικών δημοσιευμάτων στον ελληνικό Τύπο τον τελευταίο χρόνο, η «Ομάδα Αλήθειας», ο ημιεπίσημος προπαγανδιστικός βραχίονας που πληρώνεται από χρήμα των πολιτών ακριβώς για να επιτίθεται σε πολίτες. Πρόκειται για μοναδική ίσως περίπτωση που κυβέρνηση χώρας της Ε.Ε. έχει δημόσια αναγνωρίσει και στηρίζει τους πληρωμένους λογοκριτές των ΜΜΕ.

Η «Ομάδα Αλήθειας» εξακολουθεί να «βασιλεύει» στην μπανανία του Μητσοτάκη, έχοντας σημαίνοντα ρόλο ακόμα και σε ένα συνέδριο «φάρσα» για τα fake news που διοργανώνουν στις 19 Μαρτίου η Τοπική Νέας Σμύρνης και ο Νότιος Τομέας της Ν.Δ. Εχουν κληθεί να μιλήσουν, προφανώς σαν ειδικοί στη διασπορά ψεμάτων, άτομα από τον θίασο της «Ομάδας Αλήθειας», αλλά και έμπιστοι του Μητσοτάκη, όπως ο Νίκος Ρωμανός (σήμερα διευθυντής ψηφιακής επικοινωνίας του πρωθυπουργού, πρώην «Παρατράγουδο» της Πάνια) ή ο Κυρανάκης, τώρα αναπληρωτής υπουργός και πρώην υπάλληλος της Blue Skies – «Ομάδας Αλήθειας».

Εκατοντάδες «ανώνυμοι» λογαριασμοί παράγουν και αναπαράγουν χυδαιότητες με στόχο τη δολοφονία χαρακτήρων όσων αντιδρούν στα αφηγήματα συγκεκριμένων κέντρων και παράκεντρων

Σε παράλληλους μικρόκοσμους με την «Ομάδα Αλήθειας» ξεπηδούν πλέον όλο και περισσότερες «φάρμες» ανώνυμων τρολ, οργανωμένα κατά παραγγελία ώστε να παρενοχλούν χυδαία, να σπέρνουν παραπληροφόρηση και διχασμό, με στόχο να σαμποτάρουν κάθε απόπειρα για κριτική σε μια σειρά από ζητήματα αιχμής, όπως τα εθνικά θέματα ή οι γεωπολιτικές εξελίξεις κ.ά.

Πρόκειται για υποομάδες που μπαίνουν στο παιχνίδι με κεφάλια σαν Λερναία Υδρα και λειτουργούν σε διατεταγμένη υπηρεσία. Το ερώτημα που δεν υπάρχει διάθεση να απαντήσουν οι «κωφές» εισαγγελικές Αρχές της χώρας είναι από πού βγαίνουν τα λεφτά, σε ποιες τσέπες πηγαίνουν και υπό ποιες εντολές καθοδηγούνται αυτές οι «φάρμες» στα social media για να «λερώνουν» την κοινή γνώμη με επιχειρήσεις χειραγώγησής της. Ουδείς εισαγγελέας έχει αναρωτηθεί από πού παίρνουν γραμμή όλοι αυτοί οι… ανώνυμοι λογαριασμοί ώστε να εξαπολύουν προσωπικές επιθέσεις ξεπερνώντας τα όρια του νόμου.

Πολυδαίδαλο δίκτυο

Οι πρόσφατες αποκαλύψεις της «δημοκρατίας» σχετικά με τους λογαριασμούς που εξυμνούν ναζιστικά εγκλήματα και διακινούν ρητορική μίσους στο διαδίκτυο δεν αποτελούν παρά την κορυφή ενός παγόβουνου με διευρυμένη δράση. Πίσω από τις ακραίες αναρτήσεις, τις προσωπικές επιθέσεις και τις οργανωμένες εκστρατείες φαίνεται να λειτουργεί ένα πολυδαίδαλο δίκτυο διαδικτυακών τρολ που παρεμβαίνει συστηματικά στον δημόσιο διάλογο.

Το δίκτυο αυτό δεν δρα μεμονωμένα. Αντίθετα, πρόκειται για ένα οικοσύστημα με συγκεκριμένο μοτίβο, μέσα στο οποίο οι λογαριασμοί αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, ενισχύοντας ο ένας τον άλλον και δημιουργώντας την εντύπωση μαζικής αντίδρασης. Μια ανάρτηση ξεκινά από έναν λογαριασμό και μέσα σε λίγες ώρες αναπαράγεται από δεκάδες άλλους, συνοδευόμενη από σχόλια, ειρωνείες και προσωπικές επιθέσεις.

Εκατοντάδες «ανώνυμοι» λογαριασμοί παράγουν και αναπαράγουν χυδαιότητες με στόχο τη δολοφονία χαρακτήρων όσων αντιδρούν στα αφηγήματα συγκεκριμένων κέντρων και παράκεντρων

Οι περισσότεροι από αυτούς τους λογαριασμούς έχουν ίδιους «ακολούθους» και «ακολουθούμενους», κάνουν δεκάδες αναρτήσεις καθημερινά και αναπαράγουν ίδια αφηγήματα. Με χαρακτηρισμούς όπως «πουτινάκια», με ύβρεις περί χρηματισμού, με διασπορά ψεμάτων, με χλευασμό σε όσους αμφισβητούν π.χ. κυβερνητικούς χειρισμούς στα Ελληνοτουρκικά.

Τι προβλέπει ο νόμος 4285/2014

Με φυλάκιση τριών (3) μηνών έως τριών (3) ετών και με χρηματική ποινή πέντε έως είκοσι χιλιάδων (5.000-20.000) ευρώ τιμωρείται όποιος εκθέτει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη ή ενέχει απειλή για τη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα προσώπων, και όποιος επιδοκιμάζει, ευτελίζει ή κακόβουλα αρνείται την ύπαρξη ή τη σοβαρότητα εγκλημάτων γενοκτονιών, εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας κ.λπ.

Ο μηχανισμός πίσω από τα «εργοστάσια» ψηφιακής χειραγώγησης

Πίσω από τις αυτονομημένες ομάδες κρύβεται ένας οργανωμένος μηχανισμός διαδικτυακής επιρροής. Κατασκευασμένες ταυτότητες λογαριασμών στα κοινωνικά δίκτυα και μια στρατηγική που μετατρέπει τη μαζική παρουσία σε ψευδαίσθηση κοινωνικής συναίνεσης συνθέτουν το σκηνικό γύρω από τις λεγόμενες «φάρμες τρολ», που αποτελούν σήμερα ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία ψηφιακής χειραγώγησης της κοινής γνώμης.

Στην πράξη, μια «φάρμα» είναι ένα οργανωμένο δίκτυο ανθρώπων, αλλά και αυτοματοποιημένων λογαριασμών (bots), που λειτουργεί συντονισμένα με σκοπό να επηρεάσει τον δημόσιο διάλογο και να «τσαλακώσει» ή ακόμα και να «λιώσει» συγκεκριμένα πρόσωπα. Αυτοί οι λογαριασμοί σπάνια έως ποτέ κριτικάρουν την κυβέρνηση για δικά της σκάνδαλα (υποκλοπές, μπάζωμα Τεμπών, ΟΠΕΚΕΠΕ κ.ά.).

Εκατοντάδες «ανώνυμοι» λογαριασμοί παράγουν και αναπαράγουν χυδαιότητες με στόχο τη δολοφονία χαρακτήρων όσων αντιδρούν στα αφηγήματα συγκεκριμένων κέντρων και παράκεντρων

Οι χρήστες διαχειρίζονται πολλαπλούς ανώνυμους λογαριασμούς, αναπαράγουν σε 24ωρη βάση συγκεκριμένα μηνύματα μαζικά, ενισχύουν αφηγήματα και παρεμβαίνουν επιθετικά σε διαδικτυακές συζητήσεις, στοχοποιώντας αντιπάλους, πολιτικά πρόσωπα ή δημοσιογράφους. Μέλημά τους δεν είναι απλώς η διάδοση μιας άποψης, αλλά η δημιουργία της ψευδαίσθησης ότι αυτή η άποψη εκφράζει τη «φωνή του κόσμου».

«Εταιρία»

Η λειτουργία τους θυμίζει περισσότερο «εταιρία» παρά μια χαοτική ομάδα χρηστών. Υπάρχουν ιεραρχία, κατανομή ρόλων, ακόμη και στόχοι παραγωγικότητας. Ορισμένοι εργαζόμενοι προχωρούν σε αναρτήσεις, άλλοι απλώς αναπαράγουν και σχολιάζουν για να αυξήσουν την απήχηση.

Συχνά –όπως έχουν δείξει διεθνείς πρακτικές– χρησιμοποιούνται τεχνικές απόκρυψης, όπως VPN ή ψεύτικες φωτογραφίες προφίλ, ώστε να μην εντοπίζεται η πραγματική προέλευση των λογαριασμών. Πολλές φορές οι ίδιοι οι λογαριασμοί αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, δημιουργώντας τεχνητή δυναμική που κάνει ένα θέμα να φαίνεται δημοφιλές ή «trending».

Το πιο αποτελεσματικό στοιχείο αυτής της τακτικής είναι ότι δεν δημιουργεί πάντα ψευδείς ιστορίες από το μηδέν. Αντίθετα, οι «φάρμες τρολ» εντοπίζουν υπαρκτές εντάσεις -πολιτικές αντιπαραθέσεις και αμφιλεγόμενα γεγονότα- και τις ενισχύουν μαζικά. Ως εκ τούτου, μια μικρή διαδικτυακή διαφωνία μπορεί να μετατραπεί σε φαινομενικά τεράστια κοινωνική σύγκρουση.

Και στην Ελλάδα πλέον είναι διακριτό ότι ομάδες λογαριασμών ξεπροβάλλουν ταυτόχρονα για να προωθήσουν συγκεκριμένα hashtags, μαζικές επιθέσεις σε δημοσιογράφους ή πολιτικούς αντιπάλους. Δεκάδες προφίλ με πανομοιότυπη ρητορική αποτελούν πλέον γνώριμη εικόνα στα ελληνικά social media.

Την ίδια στιγμή, στο εξωτερικό το φαινόμενο έχει λάβει… βιομηχανικές διαστάσεις. Από οργανωμένες μονάδες στη Ρωσία μέχρι πολιτικά δίκτυα σε χώρες όπως η Τουρκία, οι «φάρμες τρολ» έχουν κατηγορηθεί την τελευταία δεκαετία ότι επηρεάζουν εκλογές, επιτίθενται σε δημοσιογράφους και χειραγωγούν δημόσιες συζητήσεις. Σε πολλές περιπτώσεις λειτουργούν με εκατοντάδες ή και χιλιάδες λογαριασμούς, οι οποίοι δημιουργούν μια τεχνητή ψηφιακή πραγματικότητα.

Εκατοντάδες «ανώνυμοι» λογαριασμοί παράγουν και αναπαράγουν χυδαιότητες με στόχο τη δολοφονία χαρακτήρων όσων αντιδρούν στα αφηγήματα συγκεκριμένων κέντρων και παράκεντρων

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι το σύστημα αυτό εκμεταλλεύεται το ίδιο το μοντέλο λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων. Οι αλγόριθμοι ανταμείβουν την ένταση, τη συχνότητα και τη μαζική αλληλεπίδραση. Μια καλά οργανωμένη «φάρμα τρολ» μπορεί έτσι να επηρεάσει τη δημόσια συζήτηση πολύ περισσότερο από έναν πραγματικό, αλλά μεμονωμένο χρήστη.

Σε έναν κόσμο όπου η πολιτική συζήτηση μεταφέρεται όλο και περισσότερο στις οθόνες, αναμφίβολα η ύπαρξη τέτοιων δικτύων δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: Πόσο αυθεντική είναι τελικά η ψηφιακή κοινή γνώμη που βλέπουμε καθημερινά;

Η «αρχιτεκτονική» του συστήματος

Παρατηρώντας τις αναρτήσεις συγκεκριμένων λογαριασμών προκύπτει ότι οι παρεμβάσεις τους επικεντρώνονται σε ορισμένα θέματα που προκαλούν έντονες αντιδράσεις στην κοινή γνώμη. Πρόκειται κυρίως για ζητήματα πολιτικής αντιπαράθεσης, εθνικής ασφάλειας, διεθνών εξελίξεων αλλά και προσωπικών επιθέσεων σε πρόσωπα της δημόσιας ζωής.

Ενα από τα ζητήματα που έχει προκαλέσει έντονες διαδικτυακές αντιπαραθέσεις είναι και η τραγωδία των Τεμπών. Αναρτήσεις σχετικές με τα θύματα, τους συγγενείς τους ή πρόσωπα που έχουν αναδειχθεί στη δημόσια συζήτηση γύρω από την υπόθεση αποτελούν συχνά αντικείμενο επιθετικών σχολίων από συγκεκριμένους λογαριασμούς.

Σε αρκετές περιπτώσεις οι αναρτήσεις αυτές ξεφεύγουν από την πολιτική κριτική και μετατρέπονται σε χλευαστικά ή απαξιωτικά σχόλια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν αναρτήσεις που στοχοποιούν τη Μαρία Καρυστιανού, η οποία έχει αναδειχθεί σε κεντρικό πρόσωπο της δημόσιας συζήτησης για τα Τέμπη. Σε ορισμένα στιγμιότυπα που κυκλοφόρησαν στο X λογαριασμοί χρησιμοποιούν φωτογραφίες της συνοδευόμενες από ειρωνικές λεζάντες ή σατιρικά σχόλια, επιχειρώντας να απαξιώσουν την παρουσία της στον δημόσιο διάλογο.

Εκατοντάδες «ανώνυμοι» λογαριασμοί παράγουν και αναπαράγουν χυδαιότητες με στόχο τη δολοφονία χαρακτήρων όσων αντιδρούν στα αφηγήματα συγκεκριμένων κέντρων και παράκεντρων

Σε ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα της αρχιτεκτονικής του συστήματος λογαριασμός αναπαράγει εικόνα της «μητέρας των Τεμπών» με ειρωνικό σχόλιο για την εμφάνισή της, ενώ άλλοι χρήστες συνεχίζουν την ίδια συζήτηση με παρόμοια σχόλια. Σε άλλη περίπτωση, χρήστης σχολιάζει ανάρτηση που αφορά τη δημόσια παρουσία της στο πλαίσιο συγκέντρωσης για τα Τέμπη με προσβλητικές εκφράσεις, συνοδεύοντας το σχόλιο με σατιρικό οπτικό υλικό.

Ανάλογες αναρτήσεις εμφανίζονται και σε συζητήσεις που αφορούν πρόσωπα τα οποία έχουν συνδεθεί με τη δημόσια κινητοποίηση για την τραγωδία, όπως ο Πάνος Ρούτσι και ο πραγματογνώμονας Κώστας Λακαφώσης.

Οι γκρουπαρισμένοι λογαριασμοί που αυτονομήθηκαν στην πορεία

Η σημερινή εικόνα των «γκρουπαρισμένων» λογαριασμών δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Αποκαλυπτικά ρεπορτάζ της «δημοκρατίας» έχουν αναδείξει τα τελευταία χρόνια έναν από τους πρώτους οργανωμένους πυρήνες, τη λεγόμενη «Ομάδα Αλήθειας», έναν μηχανισμό διαδικτυακής πολιτικής επικοινωνίας που δραστηριοποιείται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία στα social media.

Η ομάδα αυτή λειτούργησε για χρόνια ως ένας κεντρικός κόμβος παραγωγής περιεχομένου και πολιτικής αντιπαράθεσης στο διαδίκτυο. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, το μοντέλο φαίνεται πως μετασχηματίστηκε και γκρουπ λογαριασμών αυτονομήθηκαν, με στοχοποίηση προσώπων κατά περίπτωση.

Ετσι δημιουργήθηκε ένα πολυκεντρικό οικοσύστημα διαδικτυακών τρολ, όπου κάθε υποομάδα κινείται με τη δική της ατζέντα, αλλά συχνά ακολουθεί παρόμοιες πρακτικές: συντονισμένες αναρτήσεις, μαζική αναπαραγωγή περιεχομένου και στοχοποίηση αντιπάλων. Το αποτέλεσμα θυμίζει σε πολλές περιπτώσεις τη Λερναία Υδρα, όπως ήδη αναφέραμε: Ακόμη κι όταν ένας λογαριασμός ή μια ομάδα σιγήσει ή εκτεθεί, στη θέση της εμφανίζονται γρήγορα άλλες, διατηρώντας ζωντανό το ίδιο μοντέλο διαδικτυακής παρέμβασης.

Εκατοντάδες «ανώνυμοι» λογαριασμοί παράγουν και αναπαράγουν χυδαιότητες με στόχο τη δολοφονία χαρακτήρων όσων αντιδρούν στα αφηγήματα συγκεκριμένων κέντρων και παράκεντρων

Στο περιβάλλον αυτό ξεχωρίζουν συγκεκριμένοι λογαριασμοί που λειτουργούν ως κόμβοι διάδοσης περιεχομένου. Στο X ιδιαίτερα ενεργός είναι ο λογαριασμός Akiratos (@Akiratos_) –όπως έχει αναφερθεί και σε προηγούμενο ρεπορτάζ-, ο οποίος έχει κατ’ επανάληψη στοχοποιήσει πολιτικά πρόσωπα, δημοσιογράφους και δημόσιες προσωπικότητες.

Στο ίδιο δίκτυο εμφανίζονται συχνά λογαριασμοί όπως η LouellaDeVil (@MsLouellaDeVil) και άλλοι που αναπαράγουν τις ίδιες αναρτήσεις. Παράλληλα, στο facebook δρα ο λογαριασμός Théo Papadopoulos, ο οποίος δημοσιεύει κυρίως σε σελίδες όπως «Eglimata Aristeras» και «Απλή Λογική και άλλα Διηγήματα».

Τεχνητή δυναμική

Οι λογαριασμοί αυτοί συχνά λειτουργούν συμπληρωματικά: ένας ξεκινά μια ανάρτηση και οι υπόλοιποι τη διαδίδουν, δημιουργώντας τεχνητή δυναμική. Οι επιθέσεις δεν περιορίζονται στους πολιτικούς αντιπάλους της κυβέρνησης. Σε αρκετές περιπτώσεις στοχοποιούνται ακόμη και πρόσωπα της ίδιας της κυβερνητικής παράταξης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο υπουργός Εθνικής Αμυνας Νίκος Δένδιας, ο οποίος δέχτηκε διαδικτυακές επιθέσεις μετά τις δηλώσεις του για την ιστορική μνήμη των εκτελεσθέντων στην Καισαριανή ή για την απόφαση να στείλει τις δύο ελληνικές φρεγάτες «Κίμων» και «Ψαρά» στην Κύπρο, με αφορμή τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Συχνά στο στόχαστρο των διαδικτυακών επιθέσεων μπαίνουν και δημοσιογράφοι ή εκδότες που ασκούν κριτική. Χαρακτηριστική είναι η ανάρτηση του λογαριασμού antibaroufas (@antibaroufas), στην οποία επιχειρείται να στοχοποιηθεί με βαρείς και ανυπόστατους υπαινιγμούς ο εκδότης της «δημοκρατίας» Ιωάννης Φιλιππάκης.

Εκατοντάδες «ανώνυμοι» λογαριασμοί παράγουν και αναπαράγουν χυδαιότητες με στόχο τη δολοφονία χαρακτήρων όσων αντιδρούν στα αφηγήματα συγκεκριμένων κέντρων και παράκεντρων

Πρόκειται για ακόμη μία απόπειρα δολοφονίας χαρακτήρα, με ατεκμηρίωτες κατηγορίες και συκοφαντικούς ισχυρισμούς που διακινούνται στο διαδίκτυο με σκοπό να πλήξουν την αξιοπιστία προσώπων τα οποία ενοχλούν με τη δημοσιογραφική τους δράση. Αντίστοιχες αναρτήσεις εμφανίζονται συχνά από παρόμοιους λογαριασμούς, επιχειρώντας να απαξιώσουν πρόσωπα της δημόσιας ζωής και να δημιουργήσουν κλίμα σπίλωσης μέσω οργανωμένων διαδικτυακών επιθέσεων.

Ενδεικτικές της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί στο Χ είναι και οι μαζικές επιθέσεις που δέχονται και πανεπιστημιακοί ή γεωπολιτικοί αναλυτές, όπως ο καθηγητής Ιωάννης Μάζης, ο αναλυτής Κώστας Γρίβας, ο πρώην αξιωματικός και συνεργάτης της «δ» Σάββας Καλεντερίδης μέσω ειρωνικών ή απαξιωτικών σχολίων από «ομάδες» ανώνυμων λογαριασμών.

Ανάλογες επιθέσεις δέχονται η δημοσιογράφος της «δ» Μαρία Δεναξά, η επίσης δημοσιογράφος Νατάσα Γιάμαλη, αλλά και πολιτικά πρόσωπα που αντιδρούν στην κυβέρνηση Μητσοτάκη για τα εθνικά θέματα, ειδικά τα Ελληνοτουρκικά, όπως ο Κώστας Καραμανλής, ο Αντώνης Σαμαράς κ.ά.

Δημοσιεύεται στη «δημοκρατία»